Evde yosun yetiştirmek

Evde yosun yetiştirmek

Bu yazı bitki aleminin ötelenmiş, çoğu bitki yetiştirici tarafından pek de sempatiyle karşılanmayan bir üyesine ithafen kaleme alındı. İsmi Yosun ya da Bryophyta.

Türkçe kaynaklarda yosun genellikle ”Kara Yosunu” ve ”Su Yosunu” olarak  iki kategoride ele alınıyor. Bu pek doğru bir ayrım değil; çünkü “Su Yosunu” olarak adlandırılan aslında Alg’dir. Bu yüzden,  ”Kara Yosunu” ve ”Su Yosunu’’ tabirlerini es geçip, “yosun” deyince küçük, yeşil ve nemi pek seven bitkimizin; deniz ile ilişiği olmayan, taş, ağaç, duvar, kaldırım ve toprak gibi farklı zeminlerde karşımıza çıkabilen sürprizli ve yaklaşık 15.000 türü olan bir canlıdan bahsettiğimizi unutmayalım.

Yosunlar hakkında minik notlar: Çiçeksiz, neredeyse köksüz, küçük, cılız, fazla uzamayan…

Sporla çoğalan yosunlar fotosentez yapan, damarsız, kökümsü yapıda ve çiçeksiz bitkilerdir. Boyları ortalama 10-12 cm’ye kadar uzar. Direkt güneş ışığı alan, sıcak ortamlarda renklerinin kahverengiye dönerek solduklarını görürüz.

Yosun kelimesini duyduğunuzda zihninizde pek de tatlı görüntüler canlanmayabilir. İstenmeyen yosun oluşumu bitki ve bahçe işleriyle ilgili birçok kişinin yakındığı bir durum olduğundan yosunla ilgili arama yaptığınızda karşınıza genellikle “Yosun oluşumunu nasıl engelleriz?” ya da ”Yosun oluşumunu engellemek için yapmanız gereken 5, bilemediniz 10 şey!!!” tarzında şeyler çıkacaktır. Ama bu yazı zaten köksüz olan bu minik canlının ”kökünü kurutmaya yönelik” radikal önerilerden ziyade,  edindiğimiz yosun parçacıklarını nasıl yaşatıp, değerlendirebileceğimiz hakkında.

Yosunlarla ilgilenirken oldukça bağımsız ve protest bir bitkiyle karşı karşıya olduğumuzu hatırlamakta fayda var. Yosunlar büyümek için toprağa ihtiyaç duymazlar. Bu yüzden duvar, tuğla, saksı, ağaç gövdesi ve kayalıkların üzerinde yetişebilirler. Toprağa sıkıcı tutunmalarına olanak veren bir kök yapıları olmadığından, yaşam döngüsünün devamlılığı bulundukları ortamın niteliğine bağlıdır. Genel olarak nemli ve gölgeli yerlerde baş gösterip mutlu olurlar. Evinizde, balkonunuzda ya da bahçenizde yosunlara yere ayırmak isterseniz, öncelikle nemli ve gölge bir ortam tercih etmelisiniz.

Yosunlar ile ilgilenmeye karar verdiyseniz, ilk olarak mutlu bir şekilde yaşamalarına el verecek bir ortam sağlayıp sağlayamayacağınızdan emin olmalısınız. Sukulentlerinizin mutlu mesut serpildiği ışıklı ve sıcak bir balkonda küçük bir yosun ünitesi oluşturmanın mümkün olmayacağını, edindiğiniz yosun parçalarının güneş altında bir süre sonra yeşil rengini yitireceğini görebilirsiniz. Diyelim ki nemli ve gölge bir köşeyi yosunlar için ayırma imkanınız var; o halde bu minik bitkiyi tedarik etmek için 3 basit yöntem sıralayabiliriz:

1) Gözümüzü açık tutmak

Yosunlar hiç ummadığımız zamanda karşınıza çıkabilirler. Minicik bir taş ya da duvar parçası üzerinde, dere ya da göl kenarlarında, ağaçların üzerinde… Vakit bulursanız, çok soğuk olmayan havalarda yanınıza birkaç malzeme (temiz bir poşet ya da kutu , spatula veya çatal) alarak kendinizi doğaya atabilirsiniz. Örneğin, ormanlarda ağaçların özellikle kuzeye bakan taraflarından yosun toplamak mümkün olabilir. Bundan sonra yapmanız gereken tek şey: Bulduğunuz yosunu steril bir şekilde, yetiştireceğiniz yere taşımak. Yosunu minik bir poşet ya da kutu yardımıyla, yerleştirmek istediğiniz zemine transfer edebilirsiniz. Bunu yaparken mümkün olduğunca tabaka halinde almaya ve parçalamamaya dikkat edin. Yanınızda minik bir spatula ya da çatal bulundurabilirseniz, işiniz kolaylaşır. Tabaka halinde karşınıza çıkan yosunu çok minik parçalara ayırarak yerinden etmemeye özen gösterin. Hem transfer için  kullandığınız, hem de yosuna ev sahipliği sahibi yapacak zeminin temiz olması da önemlidir.

2) Bitki dükkanlarını ziyaret etmek

Yosunu doğal ortamda tedarik edemiyorsanız bitki dükkanlarına göz atabilirsiniz. Birçok çiçekçi elinde olmasa da sipariş üzerine yosun getirebiliyor. Bitki dükkanlarındaki yosunların çok da küçük olmayan tabakalar halinde satıldığını görürsünüz. Genellikle dikdörtgen sepetlerde ve beyaz köpük kutularda karşınıza çıkarlar ve amatör bitkiseverler için minik parçalar halinde satın almak mümkün olmayabilir. Satın aldığınız yosun tabakasını tek seferde kullanma imkanımız olmayabilir. Tedarik ettiğimiz yosunu kısa sürede kullanma şansınız yoksa sık sık fısfıslamayı ve gölgelik bir alanda saklamayı ihmal etmeyin ki ölmesin.

Ağaçsakal'ın yosunları

Ağaçsakal’ın yosunları

3) Evde/Bahçede üretmek

Eğer elinizde bulunan yosunları çoğaltmak ve uygun olan bir ortamda yetiştirmek istiyorsanız; İngilizce kaynaklarda ya da internette ”Moss Milkshake” olarak geçen karışımın muadilini evde hazırlayarak işe koyulabilirsiniz. Bunun için ihtiyaç duyacağınız malzemeler:

  1. Birkaç parça yosun
  2. Ayran ve su
  3. Blender

Elinizdeki yosun tabakalarını evde yaptığınız ya da hazır olarak aldığınız ayran ile birlikte blender’a ekleyerek krep kıvamına gelecek şekilde birkaç darbeyle karıştırın. Eğer kıvamı çok koyu olursa su ilave edebilirsiniz. Hazırladığınız karışımı bir fırça yardımıyla ile yosunu yetiştirmek istediğimiz zemine sürebilirsiniz. Saksı, taş, duvar, kütük parçası gibi farklı zeminler kullanabilirsiniz. Karışımın kıvamını görmek için videodaki örneğe göz atabilirsiniz:


Minik Öneriler

Öncelikle, diğer bitkilere zarar vermiyor ya da yaşam döngülerindeki sıkıntılı bir duruma işaret etmiyorsa, yosun oluşumunu ve çoğalmasını engellememek daha içe sinen bir tutum gibi geliyor bana. Dolayısıyla, baş gösterdikleri ortamlarda yaşamalarına izin vererek işe koyulabilirsiniz. Tesadüfi karşılaşmalar dışında, yosunları özellikle değerlendirebileceğiniz birkaç yöntemden de bahsetmek mümkün.

1) Teraryum

Ağaçsakal’ın tasarımlarından hatırlayacağınız üzere, teraryum yosunun ihtiyaç duyduğu nemli ortamı karşılaması açısından harika bir tercihtir. Teraryum katmanlarından biri olarak kullandığımız sphangum yosunu, bünyesinde barındırabildiği su ile ortamdaki nem döngüsünün devamı için hayati önem arz eder. Benim bahsetmek istediğim sphangum yosunundan ziyade, ”Moss Terrarium” olarak geçen, yosunun teraryumdaki ana bitki olarak kullanıldığı tasarımlar. Teraryum kavanozlarınızı gerekli katmanları yerleştirdikten sonra yosun ile kaplayarak kapatabilirsiniz. Bakımı ise diğer bitkilerle oluşturduğumuz kavanozlar için ne yapıyorsak onu gerektiriyor:

  • Doğrudan güneş ışığından kaçının.
  • Nem ve ıslaklık yosun için hayati önemde olduğundan, içerideki nemin yetersiz olduğunu düşünürseniz arada kapağı açıp su ekleyebilirsiniz.
  • Ya da cam çok buğulanırsa, fazla nemden kaçınmak için arada bir kapağı açabilirsiniz. Teraryum ortamı nem döngüsünü sağladığından doğru oluşturulduğu takdirde yosun için son derece elverişli bir mekan olacaktır.
kaynak: http://www.mossandstonegardens.com/

kaynak: http://www.mossandstonegardens.com/

Küçük bir not: Yosunu elinize aldığınızda üzerinde çok sayıda minik parçacık, dal ya da minik saplar görebilirsiniz. Bunları, bitkiyi kullanacağınız alana yerleştirmeden önce minik bir fırça yardımıyla çok sert hamleler yapmamak kaydıyla süpürüp temizleyebilirsiniz. Ben kullanacağım tabakayı elime alıp hafifçe ters çevirerek, üzerindeki materyallerin biraz olsun düşmesini sağlıyorum, sonrasında da bir fırça yardımıyla yüzeyin üzerini yavaşça birkaç kez süpürüyorum. Aldığınız yosunu muhafaza etmek için en iyi yol: kapaklı kutular içinde bekletmek. İçeride oluşacak nem yosunun solmadan korunmasını sağlıyor.

2) Yosun Fanusları, Taşlar, Kütükler ve Yosun Bahçeleri

Bir diğer seçenek ise, kapalı teraryumlardan ziyade, açık fanuslar ya da taş/kütük parçalarını mekan seçerek oluşturduğumuz minik yerleştirmeler olabilir. Herhangi bir yöntemle edindiğiniz yosun parçacıklarını minik taş zeminler ya da kütük parçaları üzerine yerleştirebilir ya da benzer ortamlarda mutlu olabilecek diğer bitkilerle ev arkadaşı yapabilirsiniz.

Başka bir küçük not: Yosun bahçelerinin en etkileyici örneklerine tabii ki Japon kültüründe rastlıyoruz. Avrupa’nın çeşitli yerlerinde Japon bahçelerinden ilhamla yosun zeminli yeşil bahçeler oluşturulduğu da gözlemlenmekte. Zemini yosun ile kaplanmış bu bahçelerin en etkileyici örneklerinden biri Kyoto’daki Saiho-ji.

saihouji-kokedera02

Japon bahçelerinden ilhamla yosunu zemin kaplaması olarak kullanmayı düşündüğünüz ortamlarda, çimen gibi yosundan rol çalabilecek benzer nitelikli bitkileri kullanmaktan kaçınmakta fayda var. Ayrıca zeminin düzenli olarak süpürülmesi ve nemli bırakılması da yosunları mutlu eder.

Son söz

Bu göz ardı edilmiş, minik bitkilere veda ederken bir grup bitkiseverin beni gülümseten deneyimini paylaşmak istedim. 19. yy botanik dünyasının günümüze uzanan küçük ama önemli girişimlerinden yalnızca biri olan ”The Moss Exchange Club”a rastladığımda, birkaç cümleyle de olsa bu yosun meraklısı grubun bahsini geçirme gerekliliği hissettim. 1896’da İngiltere’de faaliyete başlayan 23 kişilik oluşumun üyeleri çeşitli saha gezileri yaparak topladıkları yosun örneklerinin üyeler arasında dolaşımını sağlıyorlardı. Bu kayıtların bizler için önemi, bir bitki türünün ismi, bulunduğu yer ve  uygun yaşama/çoğalma koşullarının kurutulmuş örneğin yanında listelenerek bitkiseverler ve botanik bilimciler için kılavuz oluşturması. İlgi duyuyorsanız yosun herbarium örneklerini şu adresten inceleyebilirsiniz: http://data.nhm.ac.uk/dataset/collection-specimens/resource/05ff2255-c38a-40c9-b657-4ccb55ab2feb?q=Bryophyta&view_id=6ba121d1-da26-4ee1-81fa-7da11e68f68e

unnamed

Yosun herbaryumundan bir kayıt

Yorum ( 6 )
  1. osman
    15 Ocak 2017 at 17:10
    Cevapla

    videoda süt var siz ayran demişsiniz ????

    • Momo
      15 Ocak 2017 at 17:24
      Cevapla

      Merhaba,
      Videodaki karışım hazır olarak satılan buttermilk; süt değil. Siz arzu ederseniz, süt, ayran ya da yoğurt kullanabilirsiniz.

  2. Ilgın
    22 Şubat 2017 at 14:35
    Cevapla

    merhaba, karşımı yaptıktan ne kadar süre sonra yosun gözle görülür bir hal alacak?

    • Momo
      27 Şubat 2017 at 01:12
      Cevapla

      Merhaba Ilgın,
      Sorunuzun cevabı birçok değişkenden etkileniyor. İç mekanda, nem ve havalandırma sağlanmazsa çok başarılı sonuçlar elde edilmiyor. Bahçenizde ya da açık alanda deniyorsanız; uygulama yaptığınız zemin (taş, ahşap vs.) ve mevsimden etkileniyor. Tüm bunları akılda tutarsak, minimum birkaç hafta beklemeniz gerekecek.

  3. Özge
    17 Haziran 2017 at 13:06
    Cevapla

    Merhaba, apartmanın ortak alanı olan, başka bir bitki yetiştirmeye müsait olmayan beton zemini yeşillendirmek için uygulamak istiyorum bu yöntemi. Fakat öğrenmek istediğim şeyler var. Sinek yapar mı, koku yapar mı? Oradaki mevcut yosundan bu karışımı yapabilir miyim? Bir de rahatsız olan olursa temizleme yöntemi nedir? Çok teşekkür ederim şimdiden. Sevgiler.

    • Momo
      16 Temmuz 2017 at 15:32
      Cevapla

      Merhaba,
      Sinek ve koku yapmaz. Tabii, karışımı yapmak için bahçenizdeki yosunları kullanabilirsiniz. Umarım rahatsız olan olmaz 🙂 Ama zemini yosundan arındırmanız gerekirse elinizle bile toplayabilirsiniz. Kolayca zeminden/topraktan ayrılacaktır. Sevgiler.

Bir cevap bırakın