Iwagumi

Iwagumi

Iwagumi nedir?

Özellikle bitki akvaryumcuları arasında oldukça popüler bir düzenleme tarzı olan Iwagumi, Japonca “kaya formasyonu” anlamına geliyor. Adından da anlaşıldığı gibi Iwagumi büyüklü küçüklü kayaların komposizyonunun merkezi önem teşkil ettiği, akvaryumunuza, bahçenize ve bana kalırsa başka birçok şeye uyarlayabileceğiniz bir düzenleme öğretisi. Iwagumi, [tooltip text=”Yirminci yüzyıl başlarında ortaya çıkmış tipik Rönesans komposizyonlarını andıran akvaryumlar” trigger=”hover”]Hollanda stili[/tooltip]akvaryum düzenlemelerinin bir alternatifi olarak görülebilecek Japon stili akvaryumların bir varyasyonu olarak görülebilir. “Nature aquarium” olarak bilinen bu akvaryumlar, Japon akvaryumculuğunun babası sayılabilecek Takashi Amano tarafından doksanlı yıllarda şekillenmeye başlıyor. Amano, Japon kaya bahçesi düzenlemelerinden yararlandığı ilkelerle, Japon estetiğinin akvaryuma uyarlanmasında büyük bir rol oynuyor. (Amano’nun Niigata’da bir de akvaryum galerisi var. Merak edenler buradan bir videosunu izleyebilir.)

Wabi ve sabi

Biraz New age safsatalarından uzak durmak biraz da kitsch’e düşmemek için (Türk akvaryumculuğunda binlerce örneği vardır) için, bir estetiğin sırf güzel gözüksün diye ortaya çıkmadığını vurgulayarak, biraz Iwagumi’nin dini ve tarihsel arkaplanına değinelim. Iwagumi terimi ilk olarak Japon bahçeciliği üzerine yazılmış en eski ve kapsamlı metin olan Sakuteiki‘de (11. yy) karşımıza çıkıyor. Sakuteiki dönemindeki Japon kaya bahçeleri, tıpkı kitabın kendisi gibi yoğun bir biçimde Çin kaya bahçelerinden esinlenmiş düzenlemelere sahip. Örneğin Çin mitolojisindeki mekan ve figür betimlemelerinin doğrudan doğruya kayaların büyüklükleri ve sayıları ile eşlenmesi gibi bir sembolleştirme söz konusu.  14. yy’a gelindiğinde ise o güne değin büyük ölçüde Çin kültüründen etkilenmiş Japon kültürünün, sıradışı bir biçimde özgünleşmeye başladığını görüyoruz. Bu, Nô tiyatrosunun, çay seremonilerinin, Shoin mimarisinin ve elbetteki Zen bahçelerinin görülmeye başlandığı bir dönem. Zen Budizm’nin yaygınlaşmaya başlaması, özellikle Kyoto’da kaya bahçelerinin giderek soyutlaşmasında ve bugün bildiğimiz özgün stillerini almasında büyük bir öneme sahip. Bugün, Japon mürekkep resimlerinden, Bonsai’e, Ikebana’dan Origami’ye, Haiku’dan Japon Seramik Sanatı’na ,nereye bakarsak bakalım Zen’den beslenen aynı estetik ilkeleri görürüz. İşte bu ilkelerin adı Wabi-Sabi.

800px-Ryoanji_rock_garden_close_up

Ryōan-ji Tapınağı’ndaki kaya bahçesinden bir detay. (kaynak:Tedmoseby, Wikipedia)

Wabi-sabi, tamamlanmamışlığın, kalıcı ve kusursuz olmayanın estetiği. Her ne kadar Wabi-Sabi bugün Japonya’da gündelik dilde yer alsa da ve doğrudan doğruya dine referans vermese de, bu estetik, Budizm’deki varlığın üç işareti (geçicilik, ızdırap, bensizlik) öğretisine dayanıyor. Bu terimlerin anlamları ile düzenin ilişkisi veya Sanzon Iwagumi denilen üçlü kaya düzenlemesinin Budist tanrıların üçlü görüntüsü (Sanzonbutsu) olması gibi, yüksek düzeyde bir soyutlama söz konusu. Wabi-Sabi’de Budist öğretinin sunduğu evreni algılayış biçiminin, dünyayı şekillendirmeye de doğrudan doğruya yansıdığını söyleyebiliriz. Wabi-Sabi, kusursuzluk ve ideal güzellik üzerine kurulu klasik Yunan Sanatı’nın aksine, bir Uzakdoğu öğretisi olarak, herşeyin geçici olduğu ve hiçbir zaman tamamlanmadığı bir algı üzerine kurulu. Buna karşın sıklıkla yapılan bir hata Wabi-Sabi’yi Minimalizm ile karıştırmak oluyor. Bu konuyla ilgili ve Wabi-Sabi ile ilgili oldukça güzel ve detaylı bir çeviriye buradan ulaşabilirsiniz.

Iwagumi Kurulumu

Iwagumide seçeceğiniz taşlar büyük önem arz ediyor. Taşların şeklinin yanısıra, kullandığınız kum ve eğer varsa bitki örtüsü ile uyumu açısından rengi ve dokusunun da önemi var. Profesyoneller, Seiryu, Ryuoh, Manten ya da Yamaya taşı gibi özgün taşları seçiyorlar. Bu taşları internette bulmak mümkün ama bence o kadar abartmaya gerek yok. İyi bir gözlemle akvaryumculardan bulacağımız ya da çevremizdeki doğal yataklardan toplanan taşlar da iş görür. (Eğer akvaryumda canlı varsa taşın suyun sertliğini etkileyeceğini de unutmamak gerek). Taşların elbetteki aynı niteliklerde taşlar olması gerekiyor.

Iwagumi’nin temelinde asimetri yattığı için taşların toplamının 3-5-7 gibi tek sayıya tekabül etmesi gerekiyor. Çift sayı ile kurulan komposizyonlar (örneğin üçgensel yerine karesel bir komposizyon) insan ürünü duracak, doğal ve raslantısal gözükmeyecektir.

introduction_01

Iwagumide taş isimleri. (kaynak:www.aquajournal.ro)

Iwagumide her taşın bir ismi var.  Oyaishi, komposizyondaki en büyük taş. Kuruluma başlanırken de bir çok sanat türünde olduğu gibi genelden detaya gidildiğinden, bu taşın yeri büyük önem arz ediyor. Amaç asimetri olduğundan taşı merkezi bir yere yerleştirmek yerine 2:3 oranında bir yerleştirme simetriyi engelleyecektir. Kimi tasarımcılar altın oran ya da üçtebir kuralını uygular. Ardından büyüklük ve yerleştirme sırasıyla FukuishiSoeishi ve Suteishi geliyor. Taşlar dizilirken sadece taşlara değil boşluğa da çok dikkat etmek gerekiyor. Taşların kenarlarından uzayan görünmez kesişim çizgileri, açılar, alan derinliği ve yükseklik de yine büyük öneme sahip. Takashi Amano bir röpotajında Iwagumi’nin hızlı bir tempo ile inşa edilmesi gerektiğini belirtiyor. Ona göre çalışmayı bir ritm ile yürütmek hareket akışınının çalışmada vurgulanmasına yol açıyor. Benzer bir yaklaşımın Japon ressamları tarafından da uygulandığını hatırlamak gerek.

Bitkiler

Bitki yerleşiminde genellikle zemin saran Hemianthus callitrichoides (Cuba), Eleocharis parvulaEleocharis acicularis, ve Glossostigma elatinoides gibi kayaların özelliklerini ön plana çıkaracak bitkiler tercih edilir. Zaman zaman arkaplan bitkilerinin de kullanıldığı olur. Fakat unutulmaması gereken Iwagumi’nin yoğun bir bitki akvaryumudan ziyade minyatür bir kaya bahçesi olduğudur. Bitki kullanımı da bu yönde sınırlanır.

Canlılar

Iwagumi’de harekete ve akışa paralellik sağlayacak balıklar seçilir. Tipik olarak Tetra ve Rasbora gibi sürü halinde hızlı hareket eden balıklar tercih edilir. Balık dışında çeşitli karides ve saylangoz türleri de sıklıkla beslenir.

Iwagumi’nin farklı uygulamaları

IMG_6502

Minik taşlarla denediğim bir örnek. 9×8 cm ölçülerinde. Bitki olarak Hemianthus Callitrichoides (Cuba) kullandım.

Eğer bitki akvarmuyunuz yoksa Iwagumi ilkelerini başka alanlarda da uygulayabilirsiniz. Küçük bir Zen bahçesinde, bonsai saksıları içindeki kaktüs düzenlemelerinde ya da benim yaptığım gibi resimde görülen minik teraryumlarda.

Bağlantılar

 

Yorum ( 2 )
  1. Teraryum yapımı | agacsakal
    27 Şubat 2017 at 01:20
    Cevapla

    […] gibi raslantısal bir görünüm arz edecek biçimde yerleştirilebilir. Komposizyon konusunda şu yazıma göz […]

  2. Gizem
    28 Şubat 2017 at 10:39
    Cevapla

    Merhaba öncelikle bizlere bitkiler konusunda yardımcı oldugunuz için tesekküler 🙂 calısmalarınız cok güzel benim bikaç sorum vardı teraryuma başlıcam öncelikle agzı acık akvaryumlar bu iş için uygun değil mi ? Diğer sorum da burda cuba bitkisi cok küçük teraryum yaparken tohumlardan faydalanabilirmiyiz yoksa cok küçük boyutta mı secmemiz gerekio

Bir cevap bırakın