Nebat├ót / Teraryum / Zen mode · Haziran 20, 2022 0

Evde Yosun Yeti┼čtirmek

Evde Yosun Yeti┼čtirmek

Evde Yosun Yeti┼čtirmek

Bu yaz─▒ bitki aleminin ├Âtelenmi┼č, ├žo─ču bitki yeti┼čtirici taraf─▒ndan pek de sempatiyle kar┼č─▒lanmayan bir ├╝yesine ithafen kaleme al─▒nd─▒. ─░smi Yosun ya da Bryophyta.

T├╝rk├že kaynaklarda yosun genellikle ÔÇŁKara YosunuÔÇŁ ve ÔÇŁSu YosunuÔÇŁ olarak iki kategoride ele al─▒n─▒yor. Bu pek do─čru bir ayr─▒m de─čil; ├ž├╝nk├╝ ÔÇťSu YosunuÔÇŁ olarak adland─▒r─▒lan asl─▒nda AlgÔÇÖdir. Bu y├╝zden, ÔÇŁKara YosunuÔÇŁ ve ÔÇŁSu YosunuÔÇÖÔÇÖ tabirlerini es ge├žip, ÔÇťyosunÔÇŁ deyince k├╝├ž├╝k, ye┼čil ve nemi pek seven bitkimizin; deniz ile ili┼či─či olmayan, ta┼č, a─ča├ž, duvar, kald─▒r─▒m ve toprak gibi farkl─▒ zeminlerde kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kabilen s├╝rprizli ve yakla┼č─▒k 15.000 t├╝r├╝ olan bir canl─▒dan bahsetti─čimizi unutmayal─▒m.

Yosunlar hakk─▒nda minik notlar: ├çi├žeksiz, neredeyse k├Âks├╝z, k├╝├ž├╝k, c─▒l─▒z, fazla uzamayanÔÇŽ

Sporla ├žo─čalan yosunlar fotosentez yapan, damars─▒z, k├Âk├╝ms├╝ yap─▒da ve ├ži├žeksiz bitkilerdir. Boylar─▒ ortalama 10-12 cmÔÇÖye kadar uzar. Direkt g├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒ alan, s─▒cak ortamlarda renklerinin kahverengiye d├Ânerek solduklar─▒n─▒ g├Âr├╝r├╝z.

Yosun kelimesini duydu─čunuzda zihninizde pek de tatl─▒ g├Âr├╝nt├╝ler canlanmayabilir. ─░stenmeyen yosun olu┼čumu bitki ve bah├že i┼čleriyle ilgili bir├žok ki┼činin yak─▒nd─▒─č─▒ bir durum oldu─čundan yosunla ilgili arama yapt─▒─č─▒n─▒zda kar┼č─▒n─▒za genellikle ÔÇťYosun olu┼čumunu nas─▒l engelleriz?ÔÇŁ ya da ÔÇŁYosun olu┼čumunu engellemek i├žin yapman─▒z gereken 5, bilemediniz 10 ┼čey!!!ÔÇŁ tarz─▒nda ┼čeyler ├ž─▒kacakt─▒r. Ama bu yaz─▒ zaten k├Âks├╝z olan bu minik canl─▒n─▒n ÔÇŁk├Âk├╝n├╝ kurutmaya y├ÂnelikÔÇŁ radikal ├Ânerilerden ziyade, edindi─čimiz yosun par├žac─▒klar─▒n─▒ nas─▒l ya┼čat─▒p, de─čerlendirebilece─čimiz hakk─▒nda.

Yosunlarla ilgilenirken olduk├ža ba─č─▒ms─▒z ve protest bir bitkiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya oldu─čumuzu hat─▒rlamakta fayda var. Yosunlar b├╝y├╝mek i├žin topra─ča ihtiya├ž duymazlar. Bu y├╝zden duvar, tu─čla, saks─▒, a─ča├ž g├Âvdesi ve kayal─▒klar─▒n ├╝zerinde yeti┼čebilirler. Topra─ča s─▒k─▒c─▒ tutunmalar─▒na olanak veren bir k├Âk yap─▒lar─▒ olmad─▒─č─▒ndan, ya┼čam d├Âng├╝s├╝n├╝n devaml─▒l─▒─č─▒ bulunduklar─▒ ortam─▒n niteli─čine ba─čl─▒d─▒r. Genel olarak nemli ve g├Âlgeli yerlerde ba┼č g├Âsterip mutlu olurlar. Evinizde, balkonunuzda ya da bah├ženizde yosunlara yere ay─▒rmak isterseniz, ├Âncelikle nemli ve g├Âlge bir ortam tercih etmelisiniz.

Yosunlar ile ilgilenmeye karar verdiyseniz, ilk olarak mutlu bir ┼čekilde ya┼čamalar─▒na el verecek bir ortam sa─člay─▒p sa─člayamayaca─č─▒n─▒zdan emin olmal─▒s─▒n─▒z. Sukulentlerinizin mutlu mesut serpildi─či ─▒┼č─▒kl─▒ ve s─▒cak bir balkonda k├╝├ž├╝k bir yosun ├╝nitesi olu┼čturman─▒n m├╝mk├╝n olmayaca─č─▒n─▒, edindi─činiz yosun par├žalar─▒n─▒n g├╝ne┼č alt─▒nda bir s├╝re sonra ye┼čil rengini yitirece─čini g├Ârebilirsiniz. Diyelim ki nemli ve g├Âlge bir k├Â┼čeyi yosunlar i├žin ay─▒rma imkan─▒n─▒z var; o halde bu minik bitkiyi tedarik etmek i├žin 3 basit y├Ântem s─▒ralayabiliriz:

1) G├Âz├╝m├╝z├╝ a├ž─▒k tutmak

Yosunlar hi├ž ummad─▒─č─▒m─▒z zamanda kar┼č─▒n─▒za ├ž─▒kabilirler. Minicik bir ta┼č ya da duvar par├žas─▒ ├╝zerinde, dere ya da g├Âl kenarlar─▒nda, a─ča├žlar─▒n ├╝zerindeÔÇŽ Vakit bulursan─▒z, ├žok so─čuk olmayan havalarda yan─▒n─▒za birka├ž malzeme (temiz bir po┼čet ya da kutu , spatula veya ├žatal) alarak kendinizi do─čaya atabilirsiniz. ├ľrne─čin, ormanlarda a─ča├žlar─▒n ├Âzellikle kuzeye bakan taraflar─▒ndan yosun toplamak m├╝mk├╝n olabilir. Bundan sonra yapman─▒z gereken tek ┼čey: Buldu─čunuz yosunu steril bir ┼čekilde, yeti┼čtirece─činiz yere ta┼č─▒mak. Yosunu minik bir po┼čet ya da kutu yard─▒m─▒yla, yerle┼čtirmek istedi─činiz zemine transfer edebilirsiniz. Bunu yaparken m├╝mk├╝n oldu─čunca tabaka halinde almaya ve par├žalamamaya dikkat edin. Yan─▒n─▒zda minik bir spatula ya da ├žatal bulundurabilirseniz, i┼činiz kolayla┼č─▒r. Tabaka halinde kar┼č─▒n─▒za ├ž─▒kan yosunu ├žok minik par├žalara ay─▒rarak yerinden etmemeye ├Âzen g├Âsterin. Hem transfer i├žin kulland─▒─č─▒n─▒z, hem de yosuna ev sahipli─či sahibi yapacak zeminin temiz olmas─▒ da ├Ânemlidir.

2) Bitki d├╝kkanlar─▒n─▒ ziyaret etmek

Yosunu do─čal ortamda tedarik edemiyorsan─▒z bitki d├╝kkanlar─▒na g├Âz atabilirsiniz. Bir├žok ├ži├žek├ži elinde olmasa da sipari┼č ├╝zerine yosun getirebiliyor. Bitki d├╝kkanlar─▒ndaki yosunlar─▒n ├žok da k├╝├ž├╝k olmayan tabakalar halinde sat─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝rs├╝n├╝z. Genellikle dikd├Ârtgen sepetlerde ve beyaz k├Âp├╝k kutularda kar┼č─▒n─▒za ├ž─▒karlar ve amat├Âr bitkiseverler i├žin minik par├žalar halinde sat─▒n almak m├╝mk├╝n olmayabilir. Sat─▒n ald─▒─č─▒n─▒z yosun tabakas─▒n─▒ tek seferde kullanma imkan─▒m─▒z olmayabilir. Tedarik etti─čimiz yosunu k─▒sa s├╝rede kullanma ┼čans─▒n─▒z yoksa s─▒k s─▒k f─▒sf─▒slamay─▒ ve g├Âlgelik bir alanda saklamay─▒ ihmal etmeyin ki ├Âlmesin.

A─ča├žsakalÔÇÖ─▒n yosunlar─▒

A─ča├žsakalÔÇÖ─▒n yosunlar─▒

3) Evde/Bah├žede ├╝retmek

E─čer elinizde bulunan yosunlar─▒ ├žo─čaltmak ve uygun olan bir ortamda yeti┼čtirmek istiyorsan─▒z; ─░ngilizce kaynaklarda ya da internette ÔÇŁMoss MilkshakeÔÇŁ olarak ge├žen kar─▒┼č─▒m─▒n muadilini evde haz─▒rlayarak i┼če koyulabilirsiniz. Bunun i├žin ihtiya├ž duyaca─č─▒n─▒z malzemeler:

  1. Birka├ž par├ža yosun
  2. Ayran ve su
  3. Blender

Elinizdeki yosun tabakalar─▒n─▒ evde yapt─▒─č─▒n─▒z ya da haz─▒r olarak ald─▒─č─▒n─▒z ayran ile birlikte blenderÔÇÖa ekleyerek krep k─▒vam─▒na gelecek ┼čekilde birka├ž darbeyle kar─▒┼čt─▒r─▒n. E─čer k─▒vam─▒ ├žok koyu olursa su ilave edebilirsiniz. Haz─▒rlad─▒─č─▒n─▒z kar─▒┼č─▒m─▒ bir f─▒r├ža yard─▒m─▒yla ile yosunu yeti┼čtirmek istedi─čimiz zemine s├╝rebilirsiniz. Saks─▒, ta┼č, duvar, k├╝t├╝k par├žas─▒ gibi farkl─▒ zeminler kullanabilirsiniz. Kar─▒┼č─▒m─▒n k─▒vam─▒n─▒ g├Ârmek i├žin videodaki ├Ârne─če g├Âz atabilirsiniz:

Minik ├ľneriler

├ľncelikle, di─čer bitkilere zarar vermiyor ya da ya┼čam d├Âng├╝lerindeki s─▒k─▒nt─▒l─▒ bir duruma i┼čaret etmiyorsa, yosun olu┼čumunu ve ├žo─čalmas─▒n─▒ engellememek daha i├že sinen bir tutum gibi geliyor bana. Dolay─▒s─▒yla, ba┼č g├Âsterdikleri ortamlarda ya┼čamalar─▒na izin vererek i┼če koyulabilirsiniz. Tesad├╝fi kar┼č─▒la┼čmalar d─▒┼č─▒nda, yosunlar─▒ ├Âzellikle de─čerlendirebilece─činiz birka├ž y├Ântemden de bahsetmek m├╝mk├╝n.

1) Teraryum

A─ča├žsakalÔÇÖ─▒n tasar─▒mlar─▒ndan hat─▒rlayaca─č─▒n─▒z ├╝zere, teraryum yosunun ihtiya├ž duydu─ču nemli ortam─▒ kar┼č─▒lamas─▒ a├ž─▒s─▒ndan harika bir tercihtir. Teraryum katmanlar─▒ndan biri olarak kulland─▒─č─▒m─▒z sphangum yosunu, b├╝nyesinde bar─▒nd─▒rabildi─či su ile ortamdaki nem d├Âng├╝s├╝n├╝n devam─▒ i├žin hayati ├Ânem arz eder. Benim bahsetmek istedi─čim sphangum yosunundan ziyade, ÔÇŁMoss TerrariumÔÇŁ olarak ge├žen, yosunun teraryumdaki ana bitki olarak kullan─▒ld─▒─č─▒ tasar─▒mlar. Teraryum kavanozlar─▒n─▒z─▒ gerekli katmanlar─▒ yerle┼čtirdikten sonra yosun ile kaplayarak kapatabilirsiniz. Bak─▒m─▒ ise di─čer bitkilerle olu┼čturdu─čumuz kavanozlar i├žin ne yap─▒yorsak onu gerektiriyor:

  • Do─črudan g├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒ndan ka├ž─▒n─▒n.
  • Nem ve ─▒slakl─▒k yosun i├žin hayati ├Ânemde oldu─čundan, i├žerideki nemin yetersiz oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rseniz arada kapa─č─▒ a├ž─▒p su ekleyebilirsiniz.
  • Ya da cam ├žok bu─čulan─▒rsa, fazla nemden ka├ž─▒nmak i├žin arada bir kapa─č─▒ a├žabilirsiniz. Teraryum ortam─▒ nem d├Âng├╝s├╝n├╝ sa─člad─▒─č─▒ndan do─čru olu┼čturuldu─ču takdirde yosun i├žin son derece elveri┼čli bir mekan olacakt─▒r.

Tall moss terrariumK├╝├ž├╝k bir not: Yosunu elinize ald─▒─č─▒n─▒zda ├╝zerinde ├žok say─▒da minik par├žac─▒k, dal ya da minik saplar g├Ârebilirsiniz. Bunlar─▒, bitkiyi kullanaca─č─▒n─▒z alana yerle┼čtirmeden ├Ânce minik bir f─▒r├ža yard─▒m─▒yla ├žok sert hamleler yapmamak kayd─▒yla s├╝p├╝r├╝p temizleyebilirsiniz. Ben kullanaca─č─▒m tabakay─▒ elime al─▒p hafif├že ters ├ževirerek, ├╝zerindeki materyallerin biraz olsun d├╝┼čmesini sa─čl─▒yorum, sonras─▒nda da bir f─▒r├ža yard─▒m─▒yla y├╝zeyin ├╝zerini yava┼č├ža birka├ž kez s├╝p├╝r├╝yorum. Ald─▒─č─▒n─▒z yosunu muhafaza etmek i├žin en iyi yol: kapakl─▒ kutular i├žinde bekletmek. ─░├žeride olu┼čacak nem yosunun solmadan korunmas─▒n─▒ sa─čl─▒yor.

2) Yosun Fanuslar─▒, Ta┼člar, K├╝t├╝kler ve Yosun Bah├želeri

Bir di─čer se├ženek ise, kapal─▒ teraryumlardan ziyade, a├ž─▒k fanuslar ya da ta┼č/k├╝t├╝k par├žalar─▒n─▒ mekan se├žerek olu┼čturdu─čumuz minik yerle┼čtirmeler olabilir. Herhangi bir y├Ântemle edindi─činiz yosun par├žac─▒klar─▒n─▒ minik ta┼č zeminler ya da k├╝t├╝k par├žalar─▒ ├╝zerine yerle┼čtirebilir ya da benzer ortamlarda mutlu olabilecek di─čer bitkilerle ev arkada┼č─▒ yapabilirsiniz.

Ba┼čka bir k├╝├ž├╝k not: Yosun bah├želerinin en etkileyici ├Ârneklerine tabii ki Japon k├╝lt├╝r├╝nde rastl─▒yoruz. AvrupaÔÇÖn─▒n ├že┼čitli yerlerinde Japon bah├želerinden ilhamla yosun zeminli ye┼čil bah├želer olu┼čturuldu─ču da g├Âzlemlenmekte. Zemini yosun ile kaplanm─▒┼č bu bah├želerin en etkileyici ├Ârneklerinden biri KyotoÔÇÖdaki Saiho-ji.

Saihouji kokedera02
Japon bah├želerinden ilhamla yosunu zemin kaplamas─▒ olarak kullanmay─▒ d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝z ortamlarda, ├žimen gibi yosundan rol ├žalabilecek benzer nitelikli bitkileri kullanmaktan ka├ž─▒nmakta fayda var. Ayr─▒ca zeminin d├╝zenli olarak s├╝p├╝r├╝lmesi ve nemli b─▒rak─▒lmas─▒ da yosunlar─▒ mutlu eder.

Son s├Âz

Bu g├Âz ard─▒ edilmi┼č, minik bitkilere veda ederken bir grup bitkiseverin beni g├╝l├╝mseten deneyimini payla┼čmak istedim. 19. yy botanik d├╝nyas─▒n─▒n g├╝n├╝m├╝ze uzanan k├╝├ž├╝k ama ├Ânemli giri┼čimlerinden yaln─▒zca biri olan ÔÇŁThe Moss Exchange ClubÔÇŁa rastlad─▒─č─▒mda, birka├ž c├╝mleyle de olsa bu yosun merakl─▒s─▒ grubun bahsini ge├žirme gereklili─či hissettim. 1896ÔÇÖda ─░ngiltereÔÇÖde faaliyete ba┼člayan 23 ki┼čilik olu┼čumun ├╝yeleri ├že┼čitli saha gezileri yaparak toplad─▒klar─▒ yosun ├Ârneklerinin ├╝yeler aras─▒nda dola┼č─▒m─▒n─▒ sa─čl─▒yorlard─▒. Bu kay─▒tlar─▒n bizler i├žin ├Ânemi, bir bitki t├╝r├╝n├╝n ismi, bulundu─ču yer ve uygun ya┼čama/├žo─čalma ko┼čullar─▒n─▒n kurutulmu┼č ├Ârne─čin yan─▒nda listelenerek bitkiseverler ve botanik bilimciler i├žin k─▒lavuz olu┼čturmas─▒. ─░lgi duyuyorsan─▒z yosun herbarium ├Ârneklerini ┼ču adresten inceleyebilirsiniz: https://data.nhm.ac.uk/dataset/collection-specimens/resource/05ff2255-c38a-40c9-b657-4ccb55ab2feb?q=Bryophyta&view_id=6ba121d1-da26-4ee1-81fa-7da11e68f68e

Yosun herbaryumundan bir kay─▒t

Yosun herbaryumundan bir kay─▒t