Marimo · Haziran 18, 2022 0

Marimolar neden yuvarlak?

marimocover

marimocover

Marimo (yosun topu) nas─▒l bak─▒l─▒r? isimli yaz─▒da Marimolar─▒n yuvarlak ┼čekillerine dair bilgileri ileride verece─čimi yazm─▒┼čt─▒m. Bu yaz─▒da Marimo morfolojisi hakk─▒nda edindi─čim ├že┼čitli bilgileri sunaca─č─▒m. Marimo daha ├Ânceden bildi─činiz gibi Japonca Mari ÔÇťz─▒playan oyun topuÔÇŁ ÔÇô Mo ÔÇťsuda b├╝y├╝yen bitkiÔÇŁ kelimelerinden olu┼čturulmu┼č bir bile┼čik isim. Genelde ilk kez Marimo g├Âren insanlar─▒n sordu─ču ilk soru da bu top gibi ┼čekli nas─▒l ald─▒klar─▒. Bu soru sadece Marimo bak─▒c─▒lar─▒n─▒n de─čil, do─ča bilimcilerinin de ilgisini ├žok ├žekiyor ├ž├╝nk├╝ bu t├╝rden al─▒┼č─▒lmad─▒k davran─▒┼člar (biz insanlar i├žin) bize canl─▒lar─▒n evrimi ve se├žilim hakk─▒nda faydal─▒ bilgiler sunabiliyor.

Marimonun yap─▒s─▒

Marimolar ├╝├ž formda bulunuyorlar ve bu ├╝├ž formu sadece do─čada de─čil akvaryumda da sergiliyorlar. Bu ├╝├ž formun hepsi esasen tek bir canl─▒ t├╝r├╝ (A. linnaei). Marimonun ald─▒─č─▒ formlar a┼ča─č─▒daki gibi:

  1. K├╝resel (Marimolar─▒n k├╝resel ┼čekli muazzam oranlara ula┼čabilir. Boyutlar─▒ b├╝y├╝d├╝klerinde k├╝resellikleri daha da kusursuz hale gelir.)
  2. Litofit ( kayalar─▒n, kumun ya da di─čer nesnelerin ├╝zerinde b├╝y├╝yen demek)
  3. Serbest dola┼čan lifler ┼čeklinde.

marimo21 300x151 1Serbest dola┼čan lifler hem kayalar─▒n ├╝zerindeki hal─▒ms─▒ y├╝zeyleri hem de k├╝resel ┼čekildeki Marimolar─▒ olu┼čturabiliyor. (Akvaryumdaki ya da kavanozunuzdaki bu lifleri sab─▒rla elinizle yuvarlay─▒p yapay olarak minik Marimolardan siz de elde edebilirsiniz)

10 cmÔÇÖden b├╝y├╝k top ┼čeklindeki Marimolar─▒n merkezinde bir oyuk bulunuyor. Bunun nedeni fotosentezin ger├žekle┼čebilmesi i├žin alg in y├╝zeyden en fazla 5 cm kal─▒nl─▒─č─▒nda olmas─▒ ├ž├╝nk├╝ ─▒┼č─▒k daha a┼ča─č─▒ya ula┼čam─▒yor.

K├╝resel ┼čekildeki bu toplanmalar g├Âl dibindeki koloniler halinde ger├žekle┼čiyor. G├Âzlemler zaman zaman k├╝├ž├╝k Marimolardan olu┼čan ├žok fazla say─▒da ├╝st ├╝ste binmi┼č katmanlar─▒n 50 cm derinli─čine kadar (yani ├╝st ├╝ste binmi┼č Marimolar─▒n toplam kal─▒nl─▒klar─▒) ula┼čabildi─čini s├Âyl├╝yor.

Bir savunma mekanizmas─▒ olarak z─▒playan top

Bir savunma mekanizmas─▒ olarak z─▒playan top

Liflerin neden k├╝resel bir ┼čekil ald─▒─č─▒na dair ├že┼čitli g├Âr├╝┼čler var. Bilim insanlar─▒ k├╝resel bir ┼čekilde olman─▒n farkl─▒ faydalar─▒n─▒n bulunabilece─čini s├Âyl├╝yor. ├ľncelikle k├╝resel formun alg yiyen bal─▒klara kar┼č─▒ bir savunma sa─člayabilece─čine dair bir g├Âr├╝┼č var. (alttaki resim ÔÇô ┼čekil A) D├╝┼č├╝necek olursan─▒z serbest dola┼č─▒mdaki liflerin yenilmesi bal─▒klar i├žin daha kolayd─▒r. Ama Marimolar─▒n Akan ve Myvatn G├Âl├╝ÔÇÖndeki bal─▒klar taraf─▒ndan ciddi bir hasara u─čramad─▒─č─▒ da ba┼čka bir ger├žek. Di─čer bir g├Âr├╝┼č k├╝resel ┼čeklin kolonin sahile s├╝r├╝klenmessi sonucunda suya geri d├Ân├╝┼č├╝n├╝ kolayla┼čt─▒raca─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor. Yani Marimolar yanl─▒┼čl─▒kla kumsala s├╝r├╝klenirlerse p─▒t─▒r p─▒t─▒r yine suya d├Ânebilirler yuvarlanarak (┼čekil B). K├╝resel form ayr─▒ca y├╝zeyde biriken tortular─▒n temizlenmesi i├žin de b├╝y├╝k kolayl─▒k sa─čl─▒yor. B├Âylece dalgalarla d├Ânen Marimonun t├╝m y├╝zeyi fotosentez yapabiliyor (┼čekil C). (Bu nedenle siz de Marimonuzun ├žok uzun s├╝re ayn─▒ y├Ânde durmas─▒na engel olmal─▒s─▒n─▒z) Son olarak ise k├╝resel formlar ┼čeklideki toplanmalar─▒n, hal─▒ ┼čeklinde y├╝zeydeki toplanmalara nazaran, a┼č─▒r─▒ s─▒n─▒rl─▒ ├ževre ┼čartlar─▒nda, marimolar─▒n biyok├╝tlelerini artt─▒rmak i├žin kulland─▒klar─▒ bir strateji oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝yor. N├╝fus a├ž─▒s─▒ndan k├╝resel Marimolar d├╝z Marimolardan ├žok ├žok daha fazla. (┼čekil D).

marimo31 300x272 1

├ťst ├╝ste y─▒─č─▒lmalar nedeniyle di─čerlerinin alt─▒nda karanl─▒kta kalan Marimolar ─▒┼č─▒─ča ula┼čabilir ve hayatta kalabilirler. Bunun iki nedeni var: Birincisi┬áMarimolar fotosentez nedeniyle ├╝retilen oksijen baloncuklar─▒ sayesinde suda t├╝m├╝yle batmazlar. Zaman zaman y├╝zeye ├ž─▒kt─▒klar─▒ g├Âr├╝l├╝r.┬áDi─čeri ise sudaki dalgalanma kendi etraflar─▒nda d├Ânmelerine neden olur. Do─čada k├╝re ┼čeklindeki toplanmalar─▒n fotosenteze daha m├╝sait olan s├╝rekli dalgalar─▒n oldu─ču s─▒─č ortamlarda ger├žekle┼čti─či g├Âzlemlenmi┼č. Bu ┼čekilde Marimolar s├╝rekli olarak d├Ânerek pozisyonlar─▒n─▒ de─či┼čtiriyorlar. B├Âylece hepsi ─▒┼č─▒ktan e┼čit bir bi├žimde yararlanabiliyor.

Art─▒k Marimonuzun yuvarlak olmas─▒n─▒n nedenlerini bildi─činize g├Âre rahat bir uyku uyuyabilir ya da bu bilgilerle arkada┼člar─▒n─▒za hava atabilirsiniz. Marimolarla ilgili bundan sonraki yaz─▒ JaponyaÔÇÖdaki Marimo festivali hakk─▒nda (evet var b├Âyle bir ┼čey) olacak. ┬áTakipte kal─▒n!