Teraryum · Haziran 18, 2022 1

Yeni Başlayanlar için Teraryum

Yeni Başlayanlar için Teraryum

Yeni Başlayanlar için Teraryum

Teraryum nedir?

Teraryum (Latince terra (toprak) +‎ -arium, aquarium kelimesi ile anolojiden türetme), kavanoz ya da akvaryum gibi kapalı bir mekanda kuru bir habitatı simüle eden bir alanın adı. Bugün her ne kadar bir süs eşyası gibi algılansa da, teraryumu bir ekosistem olarak görmek önemli. Zira bu durum teraryumun estetiğinin de belirleyicisi. İlk modern terraryumlar İngiltere’de 1830’larda Dr. Nathaniel Ward tarafından kullanılmaya başlanıyor.

Teraryum nedirBotanik tutkusu olan Ward’ın bitkileri, İstanbul kadar olmasa da oldukça pis bir havası olan dönemin endüstriyel şehri Londra’da hayatta kalamıyordu. Ward bir süre sonra tesadüfen, içlerinde toprak kalıntısı kalmış kavanozlarında sağlıklı bitkilerin büyümeye başladığını gördü. Bu tesadüf Wardian Case olarak da bilinen modern terraryumları geliştirmesine neden oldu. Şüphesiz terraryum sadece pis şehirlere karşı bitkiyi muhafaza etmek amaçlı değil. Terraryumun en önemli özelliği, normalde ev içinde bakamayacağımız yüksek nem oranına ihtiyaç duyan tropik bitkileri yaşatmamıza fırsat vermesi. Bugün piyasada yüzlerce çeşit teraryum görmek mümkün fakat bunların birçoğu salt ticari amaca hizmet eden kısa ömürlü süs eşyaları olmaktan öteye gidemiyor. Bitki ya da teraryum satın alırken size her söylenene inanmayın ve yeterince araştırma yapmayı unutmayın. Bu yazıda uzun ömürlü ve doğru bir teraryumun detaylarını paylaşacağım.

Teraryum Yapımı:

Öncelikle dikkatlice temizlenmiş bir kavanoza ya da üzerini tamamen kapatabileceğiniz bir akvaryuma ihtiyaç var. Eğer elinizde uzun cımbızlarınız ve makaslarınız yoksa ağzı geniş bir kavanoz seçmeniz müdahele etmenizi kolaylaştıracaktır. İçerik için ise küçük çakıl taşları, torf, kum, kömür, varsa ponza taşı (pumice) bulabilirseniz kuru sphagnum moss ve üst yüzey için kaya görünümlü küçük taşlar, ağaç parçaları vs. gerekiyor. Çalışırken eldiven kullanmak camda parmak izi bırakmanıza engel olur. İlk olarak kavanozun en altına çakıl taşlarını yerleştiriyoruz. Elinizin girmediği kavanozlarda taşları dökmek camı çatlabilir bu yüzden dikkatli olmak gerek. Ben bir kartonu boru şekline getirip eğik bir biçimde taşları içeri döküyorum. Çakıl taşlarının en altta olmasının bir çok nedeni var. Taşlar tabanda biriken suyun neme çevrilmesine yardımcı olacak, toprak için bir temel oluşturacak ve kök çürümesini engelleyecektir. Aksi halde taban çamur gibi olur. Taşların üzerine filtre işlevi görecek eğer elinizde varsa spanghum ekliyoruz. Sphagnum, genellikle minyatür orkide saksılarında gördüğümüz, dünyadaki ekosistemin oluşmasında çok büyük bir önem arz eden olağanüstü bir canlıdır. Kendi ağırlıklarının ortalama yirmi katına kadar suyu muhafaza edebilirler ve terraryum ya da paludaryum gibi yüksek nem isteyen ortamlarda büyük fayda sağlarlar. (Unutmadan Sphagnum kimi insanlarda alerji yapabilir bu nedenle eldiven kullanın) Sphangumu iletişim bölümünden benimle temasa geçerek temin edebilirsiniz. Yoksa çok büyük sorun değil onun yerine doğal elyaf benzeri ince tabaka benzer işlevi görecek birşeyler uydurmak mümkün ama çirkin gözükebileceğinden mümkün olduğunca gizleyin. Sphangumun ardından toz şeklinde olmayan fakat küçük parçalardan oluşan kömürü ekliyoruz.

Teraryum Yapımı

Teraryum Malzemeleri (agacsakal)

Akvaryumculardan aktif karbon adıyla bu kömürden alabilirsiniz. Hava temizleme ve akvaryum filtrelerinde de kullanılan kömür, terraryumun içindeki zararlı maddeleri kendi bünyesinde absorbe etmeye yarayarak teraryumun yıllarca canlı kalmasını sağlayacaktır. Kömürü dökerken de ortalığın pislenmemesi için huni benzeri bir araç kullanmak gerekli. Ardından torfu ekliyoruz. Torf, temiz ince elenmiş ve kaliteli olmalı. İçinde yabancı maddeler, organik ürünler ya da gübre bulunan ürünleri kullanmamaya özen gösterin. Aksi halde teraryumunuzun içinde bilumum mahlukat türeyecektir. Torfun içine az miktarda ponza taşı katabilirsiniz. Bu köklerin hava boşluklarından yararlanması içindir.

Untitled 131

Bitkiler:

Terraryumda kullanacağınız bitkiler nemli ortamlarda büyüyen ve gelişimi yavaş minyatür bitkiler olmalı. Fitonyalar, arapsaçı (soleirolia), çeşitli tırmanıcı bitkiler (örn. Ficus pumila), küçük eğrelti otları, etebur bitkilerin bazı türleri, minyatür menekşeler (ben pek iyi sonuç alamıyorum), Peperomia, Selaginella ve Pilea familyasından çeşitli türler beslenebilir. Bunların dışında akvaryum bitkiciliğinde ön plan ve yüzey kaplama amaçlı kullanılan bitkilerin bir çoğu aslında sulak ve bataklık bölgelerde yetişen bitkilerdir. Bu bitkilerin bir çoğunu terraryumlarda sağlıklı bir biçimde yaşatmak mümkündür. Bu tip bitkilerin yaprak formları genellikle su içinde ve su dışında değişir. Benim deneyip iyi sonuç aldıklarım: Hemianthus callitrichoides (Cuba adıyla bilinir) , Hemianthus micranthemoides, Hydrocotyle verticillata (benim favorilerimden, doğru oranlanırsa teraryumunuza fantastik bir görünüm verir), Hydrocotyle leucocephala, Hydrocotyle sibthorpioides. Bitkilerle ilgili daha detaylı bilgi için bu yazıma da göz atabilirsiniz.

Kuru dallar ve İngiliz sarmaşığı ile gerçekleştirdiğim bir teraryum

Kuru dallar ve İngiliz sarmaşığı ile gerçekleştirdiğim bir teraryum

Sokakta ya da bahçede nemli alanlarda gördüğünüz küçük otlar ve yosunlar ve de bonsai tabanı için kullanılan bitkileri de terraryumda büyütebilirsiniz. Bitkinin yaşadığı coğrafya hakkında bilgi edinmek de çoğu zaman işe yarar. Sulak, nemli, sisli bölgelerde yüksek ağaçların gölgelerinde orta ışıkta yaşayan küçük bitkilerin bir çoğu iyi sonuç verir.

Sıkça rastlanmasına karşın terraryumlarda kaktüs ve sukulent beslemek doğru değil. Bu bitkiler için bu kadar fazla nem oldukça zararlıdır. Ayrıca yoğun esintiye ihtiyaç duyarlar. Kapalı ortamda çabuk ölürler. Güzel gözükebilir ama lütfen bitkilere işkence etmeyin. Kaktüs ve sukulent fanatiği biriyseniz ve illa terraryum yapmak istiyorsanız, yine sağlıklı olmasa da en azından büyük havalandırmalı teraryumları deneyebilirsiniz. Ya da ağzı açık geniş fanuslar kullanın.

Orkideler nemi çok seven bir bitki olmasına karşın yine havalandırmasız teraryumda zorluk çekeceklerdir. Orkideler için büyük havalandırmalı vivaryumlar daha uygundur ve kaktüs ya da sukulentler de olduğu gibi sağlıksız değildir.

Bunların dışında ektiğiniz bitkinin nasıl büyüdüğüne ve nasıl ekildiğine dair genel bir bilgi edinmeye çalışın. Yorum kısmından bana da sorabilirsiniz. Örneğin bazı bitkileri toprağın üzerine dahi bırakmanız yeterlidir. Nemli ortamda minik kökler salarlar. Üzerinden çürüyen kısımları atarsınız.

Bitki ekimi ve düzenleme:

Torfun üzerinde bitkiler için küçük çukurlar açtıktan sonra kökleri zedelemeden bitkileri ekiyoruz. Akvaryumcularda bitki akvaryumları için satılan uzun cımbızlar ve makaslar işinizi oldukça kolaylaştıracaktır. Eğer yoksa çatal, bıçak, kaşık, çeşitli çubuklar vs. kullanılabilir. Yazının başında belirttiğimiz gibi teraryumu düzenlerken bir ekosistem olduğunu unutmamak gerekiyor. Aksi halde ortaya Internet’de bolca rastlanan kiç örneklerden çıkacaktır. Düzenleme yaparken yağmur ormanı ya da basit bir bahçe gibi belirli bir biotopu taklit etmeye çalışmak doğal bir görünüm sunar. Önemli olan estetiğin işlevselliğin bir sonucu olmasıdır. Kağıt üzerinde küçük bir eskiz yapıp yerleştirme yapmak, eskimeyi ve büyümeyi hesaba katmak faydalı olabilir. Dal parçaları, yosunlar ve taşlar tıpkı zen bahçeleri ya da bonsai düzenlemelerinde olduğu gibi raslantısal bir görünüm arz edecek biçimde yerleştirilebilir. Komposizyon konusunda şu yazıma göz atabilirsiniz.

Bakım:

Yerleştirmenin ardından birkaç kez dinlenmiş su fısfılayıp kapağı kapatıyoruz. Teraryum bir bitki klasiği olan “doğrudan güneş ışığı almayan fakat aydınlık” bir yere konulmalı. Kalorifer gibi ısıtıcılardan mümkün olduğunca uzakta olmalı. İlk zamanlarda çürümeler olursa temizlemek önemli. İçerinin nemini çakıl taşlarından gözlemlemek mümkün. Eğer nem azalırsa abartmadan ara sıra su fısfılamak gerek. Ben kapalı teraryumlarımı genelde hiç sulamıyorum. Bir yıldan fazla sulamadığım teraryumlar şu an gayet sağlıklı.

Sık Sorulan Sorular:

-Bitkiler havasızlıktan ölmüyor mu?

– Teraryum dünya gibi bir ekosistemdir. Dünyada da gazlar karbon döngüsü dediğimiz olay ile sürekli olarak yeniden dönüştürülüp kullanılır. Teraryumda da bu olay küçük ölçekte gerçekleştiğinden içerideki gaz sürekli yeniden kullanılıyor. Bir de bizim yaptığımız teraryumlar mühürlü yani kapağı sonsuza dek kilitlenmiş ve çok hassas bir dengenin olduğu teraryumlardan değildir. Ne kadar sağlam kapaklı olursa olsun karbondioksit içeri girer. Mühürlü teraryumlar bilimsel ölçümler sonucunda gerçekleştirilir fakat uzun vadede dengeyi stabil tutmak neredeyse imkansızdır.

– Teraryumun camı yosunlandı.

-Muhtemelen direkt güneşe maruz kalıyor. Yerini değiştirin.

– Cam çok nemli.

– Sıcaklık değişiminde nemlenme olması normaldir ama sürekli ise bu çok fazla suladığınız anlamına gelir. Kapağını açıp bir iki saat nemin dışarı çıkmasını sağlayın. Sıcaklık farkına dikkat edin. Bu işi çok soğuk ya da çok sıcak bir ortamda yapmayın.

– Kavanoz nereden bulabilirim?

-İlk etapta büyük boy şeker kavanozları ile başlayın. Ardından ev ürünleri satan mağazaları dikkatle gezmeniz gerekecek. Bakla kavanozları başlangıç için çok uygundur ve güzel gözükürler.Cam yaptıradabilirsiniz fakat maliyeti yüksek oluyor. Piyasada kapağı bulunmayan çok sayıda vazo benzeri ürün var. Bunları alıp marangoza kapak yaptırabilirsiniz. (Eğer yaptırırsanız ahşabın iç tarafını nemlenmeye karşı verniklemeyi unutmayın)

– Bitkileri nereden bulabilirim?

Bitkilerle ilgili bu yazıma göz atabilirsiniz.

– Uzun cımbızlar gibi aletleri nereden edinirim?

Bitki akvaryumu malzemeleri satan dükkanlarda rahatlıkla bulabilirsiniz. İnternette de bolca mevcut. Akvaryum bitki makası, cımbızı diye aratın Google’dan.

– Cam zaman içinde kirleniyor.

-Su fısfıladıktan sonra çoğu zaman leke yapar. Çürüyen bitkiler cama yapışabilir. Camı ara sıra temizlemek gerekiyor. Çürüyen yaprakların camda durumasını beklemeyin yoksa çıkarmak güç olur. Temizlik için fiber bezler idealdir. Su dışında bir malzeme kullanmayın.

Şeker kavanozları teraryumlar için ideal

Şeker kavanozları teraryumlar için ideal

-Bitkiler çok büyüdü, içeride birşey gözükmüyor.

-Bitkileri ekerken miktarı az tutmak ve aralıklı ekmek bir ölçüde işe yarar. Boyu uzayan bitkileri budayabilirsiniz. Birbiriyle uyumlu olacak bitkiler seçmek de önemli. Kimi bitkiler çok hızlı büyürken kimileri yavaş büyür. Bu zaman içinde deneyimle öğrenilebiliyor.

-Taşları ya da diğer nesneleri nasıl yosunlandırırım?

-Buradaki yöntem işe yarar. Bununla ilgili gelecekte Türkçe bir yazım olacak. http://www.youtube.com/watch?v=dvaIAp44rzo

-Çok çirkin oldu.

-İlk denemelerde internette rasltadığınız olağanüstü teraryumlardan elde etmeyi unutun. Zamanla titiz ve sabırlı çalışmayı öğrendikçe becerebildiğinizi göreceksiniz. Benim yaptıklarıma da sitenin tasarımlar bölümünden ulaşabilirsiniz.

-Benim bu kadar vaktim yok. Teraryum istiyorum, hediye edicem vs. Benim için bir tane yapabilir misiniz?

İletişim bölümünden temasa geçin.